Бала қауіпсіздігі туралы айтқанда, ең алдымен оның физикалық қауіпсіздігі ойға келеді. Бірақ қазіргі қоғамда баланы қорғау ұғымы әлдеқайда кең. Баланың көшедегі, мектептегі, үйдегі және интернеттегі қауіпсіздігі бірдей маңызды. Себебі бала қауіптің барлық түрін ересек адам сияқты алдын ала бағалай алмайды.
Менің ойымша, бала қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек ата-ананың міндеті деп қарау дұрыс емес. Әрине, баланың тәрбиесі мен күнделікті бақылауында ата-ананың орны ерекше. Бірақ баланың білім алатын ортасы, ауласы, қоғамдық көлік, жол инфрақұрылымы және цифрлық кеңістік те оның қауіпсіздігіне әсер етеді. Сондықтан бұл мәселеге қоғам болып қарау қажет.
Қазіргі балалардың өмірінде интернеттің орны ерекше. Олар ақпаратты әлеуметтік желілерден, түрлі платформалардан және онлайн ойындардан алады. Бұл мүмкіндіктер білім мен қарым-қатынас үшін пайдалы болғанымен, интернетте бейтаныс адамдармен байланыс, кибербуллинг, жалған ақпарат және жеке мәліметтердің таралуы сияқты қауіптер де кездеседі. Сондықтан баланы интернеттен толық оқшаулау емес, оны цифрлық қауіпсіздікке үйрету маңызды.
Балаға «бейтаныс адаммен сөйлеспе» деп қана айту жеткіліксіз. Оған қандай ақпаратты жариялауға болмайтынын, күмәнді хабарламаны қалай ажыратуға болатынын, қорқытып немесе қысым көрсеткен адамға не істеу керектігін түсіндіру керек. Ең бастысы – бала қандай жағдай болса да ата-анасына немесе сенімді ересек адамға айта алатындай қарым-қатынас қалыптастыруы қажет.
Бала қауіпсіздігінің тағы бір маңызды бөлігі – мектептегі орта. Бала өзін мектепте қауіпсіз сезінуі керек. Қорқыту, мазақ ету, күш көрсету немесе шеттету сияқты жағдайлар дер кезінде байқалып, тиісті шара қолданылуы қажет. Мұнда мұғалімдер мен ата-аналардың баламен ашық сөйлесуі өте маңызды.
Көшедегі қауіпсіздік те назардан тыс қалмауы тиіс. Жаяу жүргіншілер өткелдері, мектеп маңындағы жолдар, аулалардағы ойын алаңдары – балалар жиі пайдаланатын орындар. Сондықтан мұндай ортаның қауіпсіздігіне тек ата-ана емес, жергілікті қоғам да жауапкершілікпен қарауы керек.
Меніңше, бала қауіпсіздігінің ең сенімді қорғаны – баланың өзін жалғыз сезінбеуі. Егер бала қиындыққа тап болғанда кімге хабарласу керектігін білсе және оны еститін ересек адам бар екеніне сенсе, көптеген қауіпті жағдайдың алдын алуға болады.
Баланың қауіпсіздігіне салынған әрбір күш – қоғамның болашағына жасалған инвестиция. Себебі бүгін қауіпсіз ортада тәрбиеленген бала ертең өзгенің қауіпсіздігіне де жауапкершілікпен қарайтын азамат болып қалыптасады. Сондықтан бала қауіпсіздігі – белгілі бір мекеменің ғана міндеті емес, ата-ана, мектеп, мемлекет және бүкіл қоғам бірігіп атқаратын ортақ жауапкершілік.
А.НҰРЛАНБЕКҚЫЗЫ
