Әділетті қоғам құру — кез келген мемлекеттің ең маңызды мақсаттарының бірі. Ал әділеттіліктің басты тіректерінің бірі — заңның үстемдігі. Егер қоғамда заң бәріне бірдей жұмыс істеп, әр адамның құқығы қорғалса, азаматтардың мемлекетке деген сенімі де нығаяды. Сондықтан «заң мен тәртіп» ұғымын жай ғана тәртіп сақтау емес, әділдік пен жауапкершіліктің негізі ретінде қарастыру қажет.
Заңның үстемдігі дегеніміз — ешкімнің заңнан жоғары тұрмауы. Қарапайым азамат та, жоғары лауазымды тұлға да өз әрекеті үшін жауап бере алуы тиіс. Себебі заңның бір адамға қатаң, ал екінші адамға жеңіл қолданылуы қоғамдағы әділетсіздік сезімін күшейтеді. Ал әділетсіздік көбейген жерде адамдардың заңға деген құрметі төмендеуі мүмкін.
Сонымен қатар тәртіпті тек жаза арқылы орнату мүмкін емес. Адам заңды тек жазадан қорыққандықтан емес, оның қоғам үшін маңызын түсінгендіктен сақтауы керек. Бұл жерде отбасы, мектеп, жоғары оқу орындары және жалпы қоғамдық орта үлкен рөл атқарады. Бала кезінен әділдікке, жауапкершілікке, өзгенің құқығын сыйлауға үйренген адам есейгенде де заң талаптарын саналы түрде орындауға бейім болады.
Қазіргі қоғамда ақпараттың жылдам таралуы да үлкен жауапкершілікті талап етеді. Әлеуметтік желіде жалған ақпарат тарату, адамның ар-намысына тиетін сөздер жазу немесе біреудің жеке өміріне қол сұғу да белгілі бір салдарға әкелуі мүмкін. Сондықтан цифрлық ортадағы тәртіп те жалпы құқықтық мәдениеттің бір бөлігіне айналды.
Меніңше, мықты мемлекет дегеніміз — жазасы көп мемлекет емес, азаматтары заңды құрметтейтін мемлекет. Заңға деген құрмет күш қолдану арқылы емес, әділдік арқылы қалыптасады. Егер адам өзінің құқығы қорғалатынына сенсе және заңның барлығына бірдей қолданылатынын көрсе, ол да заң талаптарын орындауға жауапкершілікпен қарайды.
Әр азамат «Мемлекет мен үшін не істейді?» деген сұрақпен қатар, «Мен қоғам үшін не істей аламын?» деген сұрақты да қоюы керек. Себебі тәртіпті талап ету оңай, ал оны өз әрекетіңмен көрсету әлдеқайда маңызды. Қоғамдық орындардағы тәртіпті сақтау, жол ережесін орындау, дау-дамайды заңды жолмен шешу, өзгенің пікіріне құрметпен қарау — азаматтық жауапкершіліктің нақты көріністері.
Қорыта айтқанда, заң мен тәртіп — қоғамды шектейтін кедергі емес, адамдардың қауіпсіз әрі еркін өмір сүруіне мүмкіндік беретін негіз. Әділ заң, жауапты азамат және құқықтық мәдениет қатар қалыптасқанда ғана шынайы әділетті қоғам құрылады. Заң үстемдік құрған жерде сенім бар, сенім бар жерде тұрақты әрі мықты мемлекет қалыптасады.
Г.ТУЛЕГЕНОВА
