Қазіргі уақытта интернет адамның күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Біз интернет арқылы білім аламыз, жұмыс істейміз, тауар сатып аламыз, банк қызметтерін пайдаланамыз және басқа адамдармен байланысамыз. Алайда цифрлық технологиялардың дамуы жаңа мүмкіндіктермен қатар жаңа қауіптерді де алып келді. Солардың бірі – интернет алаяқтық. Менің ойымша, бұл мәселе қазіргі қоғамдағы ең өзекті қауіптердің бірі, өйткені алаяқтар адамдардың технологияны пайдалану белсенділігін өз пайдасына қолдануға тырысады.
Интернет алаяқтықтың түрлері өте көп. Алаяқтар жалған интернет-дүкендер құрып, адамдардан алдын ала ақша алуы мүмкін. Кей жағдайда олар банк қызметкері, полиция қызметкері немесе басқа да ұйымның өкілі ретінде хабарласып, адамның жеке мәліметтерін алуға тырысады. Сонымен қатар әлеуметтік желілердегі жалған аккаунттар, күмәнді инвестициялық ұсыныстар, жалған ұтыстар мен жұмыс туралы хабарландырулар да адамдарды алдаудың тәсіліне айналуы мүмкін.
Меніңше, интернеттегі қауіптен қорғанудың ең маңызды жолы – ақпараттық сауаттылық. Адам қандай да бір хабарлама немесе қоңырау алған кезде бірден сеніп, әрекет етпеуі керек. Әсіресе банк картасының нөмірі, пароль, SMS арқылы келген код, жеке сәйкестендіру мәліметтері сияқты құпия ақпаратты бөтен адамға бермеу қажет. Шын мәнінде, алаяқтардың басты қаруы көбіне технологияның өзі емес, адамның сенгіштігі мен асығыс шешім қабылдауын пайдалану болып табылады.
Интернет алаяқтықтың тағы бір ерекшелігі – оның құрбаны кез келген адам болуы мүмкін. Жастар интернетті жақсы меңгергенімен, олар да жалған жарнамаға немесе әлеуметтік желідегі алаяқтыққа тап болуы ықтимал. Ал егде жастағы адамдар кейбір цифрлық қызметтерді толық білмегендіктен, алаяқтардың сөзіне сеніп қалуы мүмкін. Сондықтан интернет қауіпсіздігі туралы білім барлық жас ерекшелігіндегі адамдарға қажет.
Бұл мәселеде отбасының да маңызы зор. Жақын адамдар бір-біріне күмәнді хабарламалар мен қоңыраулар туралы айтып, қауіпсіздік ережелерін түсіндіріп отырғаны дұрыс. Әсіресе балалар мен қарт адамдарға интернеттегі қауіптерді қарапайым тілмен түсіндіру қажет. «Маған мұндай жағдай болмайды» деген сенімнің өзі қауіпті болуы мүмкін.
Менің пікірімше, интернетті қауіпсіз пайдалану – қазіргі заманғы азаматтың цифрлық мәдениетінің бір бөлігі. Технологиядан бас тарту мәселені шешпейді. Керісінше, оның мүмкіндіктерін дұрыс пайдаланып, қауіптерін тани білу керек. Кез келген күмәнді ұсынысты тексеру, бейтаныс сілтемелерге өтпеу, құпия кодтарды ешкімге айтпау және күмәнді жағдайда ресми ұйымдарға өзіміз байланысу – қарапайым болғанымен, өте маңызды сақтық шаралары.
Қорытындылай келе, интернет алаяқтықпен күресте тек құқық қорғау органдарына сеніп отыру жеткіліксіз. Әр адамның жеке қауіпсіздік мәдениеті қалыптасуы керек. Интернеттегі әрбір ақпаратқа сын көзбен қарап, асығыс шешім қабылдамау – өз қаражатыңды ғана емес, жеке деректеріңді де қорғаудың тиімді жолы. Цифрлық сауатты қоғам ғана интернеттің пайдасын қауіпсіз пайдалана алады.
А.ТАЛҒАТҰЛЫ
