Қазіргі қоғамдағы маңызды экологиялық мәселелердің бірі – тұтынудың артуымен бірге қалдық көлемінің көбеюі. Көп жағдайда біз пайдаланылған затты бірден «қоқыс» деп қабылдаймыз. Алайда оның барлығы бірдей пайдасыз қалдық емес. Кейбір заттарды қайта пайдалануға, сұрыптауға, өңдеуге немесе басқа мақсатқа жаратуға болады. Сондықтан «Таза Қазақстан» тұжырымдамасын қалдықтарды азайту мен оларға жаңа өмір сыйлау мәдениетімен байланыстыруға болады.
Қоқысты сұрыптау – қарапайым әрекет болғанымен, оның артында үлкен экономикалық және экологиялық мүмкіндік жатыр. Пластик, қағаз, шыны және металл бөлек жиналған жағдайда олардың бір бөлігін қайта өңдеуге мүмкіндік туады. Бұл табиғи ресурстарды үнемдеуге, полигондарға түсетін қалдық мөлшерін азайтуға және қайта өңдеу саласын дамытуға ықпал етеді. Қазақстанның 2024–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу үлесін 2023 жылғы 24 пайыздан 2029 жылы 38 пайызға дейін жеткізу нысаналы көрсеткіші белгіленген.
Бірақ қайта өңдеу тек арнайы зауыттардың жұмысына байланысты мәселе емес. Оның алғашқы қадамы адамның үйіндегі қоқыс жәшігінен басталады. Егер адам қағазды, пластикті немесе әйнекті бір-бірінен ажыратып үйренсе, ол табиғи ресурстардың шексіз емес екенін түсіне бастайды. Демек, қалдықтарды сұрыптау – тек экологиялық әрекет емес, жауапты тұтынудың нақты көрінісі.
Бұл бағытта жастардың рөлі ерекше. Жастар арасында «заттың екінші өмірі» мәдениетін қалыптастыруға болады. Мысалы, ескі киімдерді тастамай, мұқтаж адамдарға беру; қолданылған жиһазды қайта жөндеу; қажетсіз кітаптарды айырбастау; пластик бөтелкелерді шығармашылық жобаларға пайдалану; электронды құрылғыларды арнайы қабылдау орындарына өткізу сияқты қарапайым бастамалардың өзі үлкен әдет қалыптастырады.
Менің ойымша, болашақта біз «Бұл затты қайда тастаймын?» деген сұрақпен ғана шектелмей, «Бұл затты қалай қайта пайдалана аламын?» деген сұрақ қоюымыз керек. Осындай ойлау жүйесі қалыптасқанда ғана қоғам тұтынушыдан жауапты тұтынушыға айналады.
«Таза Қазақстан» – тек таза аула немесе таза көше емес. Ол – ресурсты бағалайтын, артық тұтынудан бас тартатын және әрбір заттың қоршаған ортаға әсерін ойлайтын қоғам құру идеясы. Қоқысқа екінші өмір сыйлау арқылы біз табиғатқа ғана емес, өз болашағымызға да мүмкіндік береміз.
Ж.ҚЫЛЫШ
