Бүгінде заң мен тәртіп ұғымын тек көшедегі немесе қоғамдық орындардағы тәртіппен байланыстыру жеткіліксіз. Адамдардың өмірі интернетпен тығыз байланысқан сайын цифрлық кеңістіктегі жауапкершіліктің маңызы да артып келеді. Әлеуметтік желідегі жазба, пікір, хабарлама немесе таратылған ақпарат кейде нақты өмірдегі әрекет сияқты салдарға әкелуі мүмкін.
Интернет адамның пікірін еркін білдіруіне, ақпарат алуына және өзгелермен байланысуына үлкен мүмкіндік береді. Бірақ еркіндік жауапкершіліктен бөлек қаралмауы керек. Өзгенің ар-намысына тиетін ақпаратты тарату, жалған мәліметті тексермей бөлісу, адамның жеке деректерін рұқсатсыз жариялау немесе интернеттегі алаяқтық әрекеттерге қатысу цифрлық мәдениеттің жеткі интернетте қандай ақпаратты жариялауға болмайтынын, жеке мәліметтерін қалай қорғау керектігін, күмәнді сілтемелер мен алаяқтық схемаларды қалай ажыратуды білуі тиіс. Әсіресе балалар мен жастар адамның ішкі мәдениеті шешуші рөл атқарады. Экранның ар жағында да нақты адам отырғанын түсіну, өз сөзіне жауап беру және ақпаратты таратпас бұрын оның шынайылығын тексеру – заманауи азаматқа қажетті жаңа мазмұнмен толықтырылып отыруы қажет. Көшеде тәртіп сақтайтын,ліксіздігін көрсетеді.
Сондықтан қазіргі «Заң мен тәртіп» түсінігіне цифрлық сауаттылықты да енгізу қажет деп ойлаймын. Адам интернетте қандай ақпаратты жариялауға болмайтынын, жеке мәліметтерін қалай қорғау керектігін, күмәнді сілтемелер мен алаяқтық схемаларды қалай ажыратуды білуі тиіс. Әсіресе балалар мен жастардың цифрлық қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлінгені жөн.
Цифрлық кеңістіктегі тәртіпті тек бақылау немесе шектеу арқылы қалыптастыру мүмкін емес. Мұнда адамның ішкі мәдениеті шешуші рөл атқарады. Экранның ар жағында да нақты адам отырғанын түсіну, өз сөзіне жауап беру және ақпаратты таратпас бұрын оның шынайылығын тексеру – заманауи азаматқа қажетті қасиеттер.
Сондықтан заң мен тәртіп ұғымы уақыт өзгерген сайын жаңа мазмұнмен толықтырылып отыруы қажет. Көшеде тәртіп сақтайтын, бірақ интернетте жауапсыз әрекет ететін қоғам толыққанды құқықтық мәдениетке жете алмайды.
С.ҚАЙЫР
