Заң мен тәртіп туралы сөз қозғағанда көп жағдайда үлкен қылмыстар, құқық қорғау органдары немесе сот жүйесі ойға келеді. Бірақ шын мәнінде тәртіптің негізі күнделікті өмірдегі қарапайым әрекеттерден басталады. Қоғамның мәдениеті әр азаматтың заң талаптарына және айналасындағы адамдарға қаншалықты құрметпен қарайтынынан көрінеді.
Мысалы, көшеде қоқыс тастамау, қоғамдық орында тыныштық сақтау, жол қозғалысы ережесін бұзбау, кезекте өзгенің құқығын сыйлау – қарапайым болып көрінгенімен, қоғамдағы тәртіпке тікелей әсер ететін әрекеттер. Бір адамның ережені елемеуі ұсақ нәрсе сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ осындай жауапсыздық көпшілікке тараса, ортақ тәртіп әлсірейді.
Заңды сақтау дегеніміз – тек жазаға ұшырамау үшін талаптарды орындау емес. Бұл – басқа адамдардың құқықтарын ескеру. Мәселен, жол ережесін сақтау арқылы жүргізуші тек өз қауіпсіздігін емес, жаяу жүргіншілер мен басқа жүргізушілердің өмірін де қорғайды. Қоғамдық мүлікке ұқыпты қарау арқылы адам оны басқа азаматтардың да пайдаланатынын түсінетінін көрсетеді.
Құқықтық мәдениет отбасынан және мектептен қалыптасады. Бала үлкендердің заңды қалай құрметтейтінін көріп өссе, тәртіпті табиғи қажеттілік ретінде қабылдайды. Сондықтан жас ұрпаққа заңды жаттатудан бұрын оның маңызын түсіндіру маңызды.
Менің ойымша, тәртіпті қоғамды тек қатаң бақылау арқылы қалыптастыру мүмкін емес. Нағыз тәртіп адамның ішкі жауапкершілігінен пайда болады. Өз әрекетіне жауап бере алатын, өзгенің құқығын құрметтейтін азамат – қоғамның тұрақтылығына үлес қосатын азамат.
Демек, заң мен тәртіп үлкен ұрандардан емес, күн сайын жасалатын шағын әрі саналы әрекеттерден басталады. Әр адам өзінен бастап тәртіп сақтағанда ғана қоғамда жауапкершілік пен өзара құрмет мәдениеті қалыптасады.
Н.ЖОЛАМАНҰЛЫ
