Заң мен тәртіп туралы сөз қозғағанда, көбіне заң бұзушылық пен жаза мәселесі бірінші орынға шығады. Алайда құқықтық қоғамның негізі тек жазалау жүйесімен қалыптаспайды. Оның ең маңызды тіректерінің бірі – азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білуі. Өз құқығын білетін адам заңсыз әрекетке тап болған жағдайда қайда жүгіну керектігін, қандай мүмкіндіктері бар. Жасөспірім еңбек шарты деген не, тұтынушы ретінде қандай құқықтары бар, жеке деректерін қалай қорғау керек, интернеттегі қауіп-қатерден қалай сақтануға болады деген сұрақтарға жауап білуі тиіс. Бұл білім тек заңгерлерге немесе мемлекеттік қызметкерлерге қажет емес. Өйткені әр азамат күнделікті өмірінде құқықтық қаты екенін және өзінің заңды мүддесін қалай қорғауға болатынын түсінеді.
Құқықтық сауаттылықты мектеп қабырғасынан қалыптастырудың маңызы зор. Жасөспірім еңбек шарты деген не, тұтынушы ретінде қандай құқықтары бар, жеке деректерін қалай қорғау керек, интернеттегі қауіп-қатерден қалай сақтануға болады деген сұрақтарға жауап білуі тиіс. Бұл білім тек заңгерлерге немесе мемлекеттік қызметкерлерге қажет емес. Өйткені әр азамат күнделікті өмірінде құқықтық қатынастарға түседі.
Меніңше, заңды құрметтеудің ең тиімді жолдарының бірі – оның мәнін түсіну. Егер адам белгілі бір талаптың не үшін енгізілгенін білсе, оны жай ғана міндет ретінде емес, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ереже ретінде қабылдайды. Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидаты азаматтың заңнан қорқуымен емес, заңның қоғам мен адамның мүддесін қорғайтынын түсінуімен орнығуы керек.
Құқықтық сауатты қоғамда азамат тек өз құқығын талап етпейді, өз міндетін де жауапкершілікпен орындайды. Осы екі ұғым қатар жүргенде ғана заң үст тәртіп ұғымын тек көшедегі немесе қоғамдық орындардағы тәртіппен байланыстыру жеткіліксіз. Адамдардың өмірі интернетпен тығыз байланысқан сайын цифрлық кеңістіктегі жауапкершіліктің маңызы да артып келеді. Әлеуметтік желідегі жазба, пікір, хабарлама немесе таратылған ақпаратемдігі күнделікті өмірдің табиғи бөлігіне айналады.
Д.ТАЛҒАТҰЛЫ
