Сот төрелігі – мемлекеттің мызғымас тұғыры ғана емес, құқық пен әділет тоғысқан қасиетті кеңістік, қоғам сенімінің ең нәзік әрі ең берік таразысы. Заң үстемдігі қағаздағы қағидамен емес, нақты шешіммен, салмақты үкіммен, дәйекті ұйғарыммен өлшенеді. Сот залында айтылған әр сөз жауапкершілік жүгін арқаласа, қабылданған әр шешім – адам тағдырына тікелей әсер ететін маңызды белес. Сондықтан сот қызметі құрғақ статистикамен емес, сол көрсеткіштердің артында тұрған кәсібилікпен, адалдықпен және әділдікке деген берік ұстаныммен бағалануы тиіс.
Өткен жылдың қорытындысы осы бағыттағы жүйелі жұмыстың, сапаға деген талаптың және қоғам алдындағы жауапкершіліктің нақты көрінісін айқындайды. Аудандық соттың атқарған жұмыстарының мән-маңызын, жетістіктері мен өзекті мәселелерін кеңірек тарқату мақсатында сот төрағасы Мерлан Құсайыновпен арнайы сұхбаттасқан едік.
– Мерлан Рахметоллаұлы, айтыңызшы, 2024 жылмен салыстырғанда 2025 жылы қылмыстық істердің қаралу көрсеткішінде қандай өзгеріс бар?
– Өткен жылмен салыстырғанда биыл қылмыстық істердің азайғаны бірден көзге түседі. 2024 жылы сотқа 30 іс түссе, биыл 22 іс қарауға алынған. Сегіз іске кеміген бұл көрсеткіш – жай ғана сандық айырмашылық емес. Бұл қоғамдағы құқықтық тәртіптің нығайып, алдын алу шараларының жүйелі жүргізіліп жатқанын аңғартады. Яғни құқық бұзушылықтың алдын алу бағытындағы жұмыстар өз нәтижесін беріп отыр деуге негіз бар.Қаралған істердің мазмұнына үңілсек, сот жаза тағайындауда тепе-теңдік сақтағаны байқалады. Үкім шыққан 12 істің төртеуінде бас бостандығынан айыру жазасы қолданылса, тағы төртеуінде бас бостандығын шектеу жазасы берілген. Екі іс бойынша қоғамдық жұмыстарға тарту жазасы тағайындалып, екі іс қысқартылған. Бұл – соттың әрбір істің мән-жайын ескеріп, жаза түрін жеке-дара айқындайтынын көрсетеді. Яғни, тек қатаңдық емес, әділдік пен заңдылық басшылыққа алынған. Сот жұмысының сапасын айқындайтын ең маңызды өлшем – қабылданған шешімдердің тұрақтылығы. Апелляциялық тәртіппен қаралған төрт істің барлығы өзгеріссіз қалуы – бірінші сатыдағы сот шешімдерінің заң талаптарына толық сай екенін білдіреді. Ал кассациялық тәртіппен бұзылған немесе өзгертілген істердің болмауы – сот актілерінің беріктігін айқын көрсететін көрсеткіш.Тағы бір назар аударарлық жайт, соңғы екі жылда бірде-бір іс қайта тергеуге жіберілмеген. Бұл істердің сапалы дайындалатынын, дәлелдемелердің толық зерттелетінін, процессуалдық талаптардың сақталатынын аңғартады. Осының бәрін жинақтай айтқанда, биылғы көрсеткіштер сан жағынан азайғанымен, сапа жағынан күшейгенін байқатады. Істердің азаюы, шешімдердің өзгеріссіз қалуы, қайта тергеуге жолданған істердің болмауы – сот төрелігінің тұрақтылығы мен кәсібилігінің нақты көрінісі.– Ал өткен жылы сотталғандарға қатысты қандай жаза түрлері басым қолданылған және сот тәжірибесінде қандай ерекшелік байқалады?
Жалғасы газеттің №8 (4273) санында
Жайна МӘЛІМҚОЖА,
суретті түсірген: Еркебұлан ЗИНЕДЕН
