Құрметті тұрғындар!
Халықтан жиі түсетін сұрақтарға жүргізілген талдау нәтижесінде, ең өзекті мәселелер бойынша түсіндірме материалдар әзірленді.
Атап айтқанда, жиі қойылатын сұрақтар мен олардың жауаптары "е-Өтініш" ақпараттық жүйесінің Бірыңғай білім базасына тұрақты түрде орналастырылып отырады.
Аталған ақпараттардың қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында олар әлеуметтік желілерде де жарияланып отыр.
| р/с | Қазақша |
| 1 | Бірыңғай ұлттық тестілеу жылына неше рет өткізіледі? - Бірыңғай ұлттық тестілеу өткізу тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің №204 бұйрығы (2017 ж.) арқылы реттеледі. Жыл ішінде тестілеу бірнеше кезеңде өтеді: 1.10 қаңтар – 10 ақпан: - тек ақылы бөлімге түсу үшін. 2. наурыз – 6 сәуір: - тек ақылы бөлімге түсу үшін. 3. 10 мамыр – 10 шілде: - грантқа қатысуға және ақылы бөлімге түсуге болады. 4. 10 – 20 тамыз: - тек ақылы бөлімге түсу үшін. Осы кезеңдерде талапкерге ЕНТ-ны барлығы 5 рет тапсыру мүмкіндігі беріледі. Мысал: Талапкер қаңтарда ЕНТ тапсырып, нәтижесі көңілінен шықпады. Ол наурызда және мамырда қайта тапсырып, соңғы нәтижесімен грант конкурсына қатыса алды. |
| 2 | Лагерьге жолдаманы қалай алуға болады? - Оқушыларға лагерьге жолдама беру тәртібі ҚР Білім және ғылым министрінің №158 бұйрығы (2020 ж.) негізінде жүзеге асырылады. Кімдер ала алады: • атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) алатын отбасылар; • табысы күнкөріс деңгейінен төмен отбасылар; • жетім балалар; • ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар; • төтенше жағдайдан зардап шеккен отбасылар; • мектеп комиссиясы анықтайтын басқа санаттар. Өтініш беру жолдары: • мектеп немесе білім беру ұйымы арқылы; • мекеме кеңсесі арқылы; • eGov.kz порталы арқылы. Қажетті құжаттар: • өтініш; • жеке куәлік; • баланың туу туралы куәлігі; • неке туралы (бар болса) құжат; • медициналық анықтама (071/у); • әлеуметтік мәртебені растайтын құжаттар. Қарау мерзімі: • 5 жұмыс күні. Мысал: Көпбалалы отбасының баласы жазғы лагерьге барғысы келеді. Ата-анасы мектепке өтініш беріп, қажетті құжаттарды тапсырады. 5 күн ішінде балаға жолдама беріледі. |
| 3 | Білімі туралы құжаттарды жоғалтқан жағдайда не істеу керек? - Егер аттестат, диплом немесе басқа білім туралы құжат жоғалса немесе бүлінсе, оның телнұсқасын алуға болады. Ол үшін: • мектеп, колледж немесе ЖОО басшысының атына өтініш беріледі. Өтініш беру жолдары: • ХҚКО (халыққа қызмет көрсету орталығы); • оқу орнының кеңсесі; • eGov.kz порталы. Өтініш мақұлданғаннан кейін: • дайын құжат ХҚКО-ға немесе пошта арқылы жеткізіледі. Қажетті құжаттар: • жеке куәлік (немесе паспорт, туу туралы куәлік): • аты-жөні өзгерсе — оны растайтын құжат. Кейс: Азамат дипломын жоғалтып алды. Ол eGov.kz арқылы өтініш беріп, бірнеше күннен кейін ХҚКО-дан дипломның телнұсқасын алды. |
| 4 | Көпбалалы отбасынан шыққан балаларға мектепте қалай тегін тамақ алуға болады? - Қазақстанда мектептерде әлеуметтік осал топтағы балаларды қолдау үшін арнайы қор бар — «жалпыға бірдей оқыту» қоры. Көмек Қазақстан Республикасы Үкіметінің №64 қаулысы (2008 ж.) негізінде көрсетіледі. Көмек түрлері: • Тегін тамақтану (әсіресе 5–11 сынып оқушыларына); • Материалдық көмек («Мектепке жол» акциясы — киім, құрал-жабдық) Кімдер ала алады: • көпбалалы отбасылар; • атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) алушылар; • табысы төмен отбасылар; • жетім балалар; • ТЖ-дан зардап шеккендер; • мектеп комиссиясы анықтайтын басқа санаттар. Қалай алуға болады: 1. Әлеуметтік санатқа жататынын растау; 2. Баланың мектебіне өтініш беру. Қосымша: • Кейбір мәліметтер eGov.kz арқылы тексеріледі; • Қалған жағдайларда мектеп тұрмыстық жағдайды тексереді. Тегін тамақтану құқығы әр оқу жылына қайта рәсімделеді. Маңызды: Тегін тамақтану және материалдық көмек көрсету қатаң түрде бөлінген қаржыландыру шегінде және отбасы мәртебесін растау кезінде жүзеге асырылады. Мысал: Көпбалалы отбасының баласы мектепте оқиды. Ата-анасы мектепке өтініш беріп, құжаттарын тапсырды. Комиссия шешімімен бала тегін тамақпен қамтамасыз етілді. |
| 5 | Ата-аналар бөлек тұрған кезде баламен қарым-қатынас тәртібін қалай реттеуге болады? - Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексі бойынша Баланың құқығы бар: • екі ата-анасымен; • ата-әжесімен; • бауырларымен және басқа туыстарымен қарым-қатынас жасауға. Бөлек тұратын ата-ананың құқықтары: • баламен қарым-қатынас жасау; • тәрбиесіне қатысу; • білім және маңызды мәселелерді шешуге қатысу. Бірге тұратын ата-ана: • егер балаға зиян болмаса, қарым-қатынасқа кедергі келтірмеуі тиіс. Қарым-қатынас тәртібін белгілеу: Егер ата-аналар келісе алмаса: 1. Қорғаншылық және қамқоршылық органына жүгінеді; 2. Орган баланың мүддесін ескере отырып тәртіп белгілейді. 3. Келіспеген жағдайда: • медиация; • немесе сот арқылы шешіледі. Қажетті құжаттар: • жеке куәлік көшірмесі; • психиатриялық және наркологиялық есепте тұрмайтыны туралы анықтама; • соттылық туралы анықтама; • тұрғын үйге құқықты растайтын құжат. Маңызды: • Ажырасу баланың ата-анамен қарым-қатынас құқығын шектемейді. Мысал: Ата-ана ажырасқаннан кейін бала анасының қасында тұрады. Әкесі баламен кездесу тәртібі бойынша келісе алмай, қорғаншылық органына жүгінеді. Орган аптасына екі рет кездесу тәртібін белгілейді. |
| 6 | Ана мен балаға арналған қандай жаңа бағдарламалар бар? - Қазақстанда ана мен балаға арналған жаңа бағдарламалар: 🔹 Нацфонд – балаларға: • 2024 жылдан бастап іске қосылған; • Әр балаға жыл сайын Ұлттық қордан ақша аударылады; • Бұл қаражатты 18 жасқа толғанда білімге немесе тұрғын үйге пайдалануға болады. 🔹 Келешек бағдарламасы: • Балалардың біліміне арналған жинақ жүйесі; • Мемлекет бастапқы капитал береді; • Білім алуға қаржылық қолдау көрсетеді. 🔹 Қазақстан балалары (2026–2030): • Жаңа ұлттық бағдарлама; • Денсаулық сақтау, білім, әлеуметтік қорғау бағыттарын қамтиды; • 150+ нақты шара қарастырылған. 🔹 Сонымен қатар: • Көпбалалы аналарға жәрдемақылар; • Бала тууға және күтіміне төлемдер; • Әлеуметтік қолдау бағдарламалары бар. Мысал: Жаңа туған баласы бар отбасы «Нацфонд – балаларға» бағдарламасы арқылы жыл сайын ақша жинайды. Кейін бала 18 жасқа толғанда бұл қаражатты оқуына жұмсай алады. |
| 7 | Емханадан вакцина аларда ол бойынша ақпарат ала аламын ба? - Вакцина алмас бұрын әрбір пациент: • вакцинаның атауы • оның әсері мен пайдасы • мүмкін болатын жанама әсерлері • қарсы көрсетілімдері туралы толық ақпарат алуға құқылы. Дәрігер немесе медицина қызметкері: • барлық сұрақтарға жауап береді • вакцина салуға ерікті келісім алады Яғни, вакцинация тек пациенттің хабардар келісімімен жүргізіледі. Мысал: Ата-ана баласына вакцина салдырмас бұрын дәрігерден жанама әсерлері туралы сұрады. Дәрігер толық түсіндіріп, содан кейін ғана келісім алып вакцина жасады. |
| 8 | Мемлекеттік сатып алу нәтижесімен келіспеген жағдайда шағым қалай жолданады? - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алулар туралы заңы 25-бабына сәйкес: Әлеуетті өнім беруші: • конкурс немесе аукцион қорытындысымен келіспеген жағдайда; • өз құқықтары бұзылды деп есептесе; қорытынды хаттама жарияланған күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде шағым бере алады. Шағым: • веб-портал арқылы беріледі; • тапсырыс берушіге немесе ұйымдастырушыға жолданады; • олардың әрекеттеріне (немесе әрекетсіздігіне) қатысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, «Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларына» сәйкес: • шағым дәл сол хаттаманы қабылдаған органның атына жіберіледі Мысал: Компания конкурсқа қатысып, бірақ жеңімпаз болмады. Ол бағалау әділ болмады деп есептейді. Қорытынды хаттама шыққаннан кейін 2 күн ішінде веб-портал арқылы ұйымдастырушыға шағым жібереді. |
|
9 |
Қосылған құн салығын төлеуші (ҚҚС) болып табылмайтын әлеуетті өнім беруші мемлекеттік сатып алу конкурсына қатыса ала ма? - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алулар туралы заңы бойынша мемлекеттік сатып алулар тең мүмкіндіктер қағидатына негізделеді. Атап айтқанда: - барлық әлеуетті өнім берушілерге тең қатысу мүмкіндігі беріледі; - ешкімге артықшылық берілмейді; - заңсыз шектеулерге жол берілмейді. Осыған байланысты: - өнім берушіні ҚҚС төлеуші немесе төлемеуші деп бөлу қарастырылмаған; - ҚҚС төлеуші емес компания да конкурсқа толық қатыса алады. Мысал: Жеке кәсіпкер ҚҚС төлеуші емес, бірақ мемлекеттік сатып алу конкурсына қатысуға өтінім береді. Оның ұсынысы басқа компаниялармен бірге тең негізде қаралады және ол жеңімпаз бола алады. |
|
10 |
Мүрдені ашқанда ішкі органдарды алып қоя ма? - Аутопсия кезінде патологоанатом ішкі ағзаларды өлім себебін анықтау үшін қарайды. Маңызды жайттар: • Ішкі органдар толықтай алынбайды; • Олар тек уақытша зерттеу үшін шығарылады; • Қажет болған жағдайда тек шағын бөлігі (гистологиялық зерттеу үшін) зертханаға жіберіледі; • Зерттеу аяқталған соң барлық мүшелер қайтадан мүрденің ішіне салынады. Сыртқы көрінісі: • дене тігіледі; • сырт көзге айтарлықтай өзгеріс байқалмайды. Бұл — медицинада міндетті және заңмен реттелген тәртіп. Мысал: Туыстары мүрдені ашқанда органдар алынып қалады деп алаңдайды. Дәрігер түсіндіреді: тек тексеру үшін уақытша алынып, кейін қайта орнына салынады. Сыртқы келбет өзгермейді. |
|
11 |
Аутопсия не үшін жасалады? Ол міндетті ме? - Аутопсия — қайтыс болған адамның ішкі ағзаларын зерттеу арқылы өлімнің нақты себебін анықтау мақсатында жүргізіледі. Ол келесі жағдайларда қажет: • тірі кезінде нақты диагноз қойылмаған болса • өлім күмәнді жағдайда болса • медициналық қателіктерді жоққа шығару үшін Аутопсия міндетті емес, егер: • адам ауруханада қайтыс болып • нақты диагнозы белгілі болса • туыстары келісім берсе — кей жағдайда мүрде ашылмауы мүмкін Міндетті жүргізілетін жағдайлар: • нәресте өлімі • бала өлімі • ана өлімі Бұл талаптар заңмен бекітілген. Мысал: Науқас ауруханада емделіп жүріп қайтыс болды, бірақ нақты диагноз анықталмаған. Дәрігерлер өлім себебін білу үшін аутопсия жүргізді. |
|
12 |
Қаладағы балалар тіс емханасына қабылдауға қалай жазылуға болады? - Атырау облыстық балалар тіс емханасы қабылдауына бірнеше жолмен жазылуға болады: • емхананың байланыс нөмірі арқылы; • Damumed мобильді қосымшасы арқылы; • WhatsApp немесе Instagram желілері арқылы; • емханаға тікелей барып. Жұмыс уақыты: • Дүйсенбі–Жұма: 08:00 – 20:00; • Сенбі–Жексенбі және мереке күндері: 09:00 – 17:00. Қосымша: • Емхана аллерготестке жолдама береді; • Немесе алдын ала тапсырып келуге болады. Мысал: Ата-ана баласының тісін қарату үшін Damumed қосымшасы арқылы дәрігерге жазылды. Қабылдауға дейін аллерготест тапсырып, дайын болып келді. |
|
13 |
Сыртқы жарнама орналастыру тәртібі қандай? - Сыртқы жарнама объектілерін орналастыру жергілікті атқарушы органмен (әкімдікпен) келісу арқылы жүзеге асырылады. Жарнама орналастыру үшін: • тиісті әкімдікке өтініш беру қажет; • жарнаманың эскизін (дизайн-жобасын) ұсыну; • орналастыру орны мен техникалық сипаттамаларын көрсету; • белгіленген алымды төлеу. Жарнама объектілері: • елді мекенді абаттандыру қағидаларына • сәулет және қала құрылысы талаптарына сәйкес болуы тиіс. Рұқсатсыз орналастыру: • Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі бойынша әкімшілік жауапкершілікке әкеледі. Мысал: Кәсіпкер дүкенінің алдына жарнама баннерін ілгісі келеді. Ол әкімдікке өтініш беріп, баннердің дизайнын ұсынады. Рұқсат алғаннан кейін ғана жарнаманы орналастырады. Егер рұқсатсыз ілсе — айыппұл салынады |
|
14 |
Қала аумағында іс-шара өткізуге рұқсат қалай алынады? - Қала аумағында іс-шара өткізу үшін ұйымдастырушы жергілікті атқарушы органға (әкімдікке) алдын ала өтініш немесе хабарлама береді. Егер бұл: • митинг, шеру, пикет, демонстрация болса — арнайы тәртіппен қаралады. • мәдени, спорттық немесе мерекелік іс-шара болса — әкімдікпен келісу қажет Өтініш қаралғаннан кейін әкімдік: • рұқсат береді немесе • дәлелді бас тарту туралы шешім шығарады. Бұл рәсім Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы заңы негізінде жүзеге асырылады. Өтінішті: • әкімдіктің ресми сайты арқылы; • eGov.kz порталы арқылы; • "e-Өтініш" ақпараттық жүйесі арқылы беруге болады. |
|
15 |
Қалалық мерекелік безендіруді кім ұйымдастырады? - Қалалық аумақтарды мерекелік безендіру Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы заңына сәйкес, жергілікті атқарушы органдардың құзыретіне жатады. Осы заңға сәйкес: • елді мекендерді абаттандыру; • көріктендіру; • мерекелік іс-шараларды ұйымдастыру - қала немесе аудан әкімдігінің міндеті болып табылады. Бұл жұмыстарды әдетте әкімдіктің құрылымдық бөлімдері жүзеге асырады: • тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімі; • мәдениет бөлімі; • ішкі саясат бөлімі; Өтініштерді: • әкімдіктің ресми сайты арқылы; • eGov.kz порталы арқылы; • e-Өтініш АЖ арқылы жолдауға болады. Мысал: Тұрғындар өз ауданында мерекеге орай көшелерді безендіруді сұрады. Олар "e-Өтініш" АЖ арқылы әкімдікке өтініш жіберді. Әкімдік тиісті бөлімге тапсырма беріп, көшелерге жарық шамдар мен баннерлер орнатылды. |
|
16 |
Мемлекеттік рәміздерге қатысты заң бұзушылық туралы қайда хабарлау керек? - Мемлекеттік рәміздерді пайдалану тәртібі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері туралы Конституциялық заңы арқылы реттеледі. Егер мемлекеттік рәміздерге қатысты заң бұзушылық анықталса: • 102 нөмірі арқылы полицияға хабарлауға болады • Жергілікті полиция бөліміне тікелей жүгіну қажет Егер заң бұзушылық: • мемлекеттік органда немесе әкімдікке қарасты мекемеде болса — жергілікті атқарушы органға (әкімдікке) хабарлау керек Сондай-ақ өтінішті онлайн түрде: • eGov.kz порталы арқылы жолдауға болады. Мысал: Азамат мемлекеттік мекемеде Тудың дұрыс ілінбегенін байқайды. Ол бұл туралы әкімдікке хабарлайды немесе 102 нөміріне қоңырау шалады. Тиісті органдар тексеріс жүргізіп, заң бұзушылықты түзетеді. |
|
17 |
Табиғи апат кезінде қайда жүгіну қажет? - Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар (су тасқыны, дауыл, өрт, жер сілкінісі және т.б.) кезінде әрекет ету тәртібі «Азаматтық қорғау туралы» заңмен реттеледі. Бұл сала Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі және оның аумақтық бөлімшелерінің құзыретіне жатады. Мұндай жағдайда: • Шұғыл көмек үшін 112 нөміріне хабарласу қажет • Эвакуация, инфрақұрылым, материалдық көмек бойынша жергілікті атқарушы органға (әкімдікке) жүгіну керек • Өтініштерді онлайн түрде eGov.kz арқылы жіберуге болады Мысал: Қатты жауыннан кейін су тасқыны басталды. Тұрғындар қауіп төнгенін байқап, 112 нөміріне хабарласты. Құтқарушылар келіп, адамдарды эвакуациялады. Кейін тұрғындар материалдық көмек алу үшін әкімдікке жүгінді. |
|
18 |
Қоғамдық тәртіп мәселесі бойынша қайда хабарласу керек? - Қазақстанда қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі құзыретіне жатады. Ішкі істер органдары: • қоғамдық тәртіпті сақтау • құқық бұзушылықтардың алдын алу • құқық бұзушылықтарды тоқтату міндеттерін атқарады Қоғамдық тәртіп бұзылған жағдайда (шу, төбелес, мас күйіндегі адамдар, тыныштықты бұзу, бұзақылық): • 102 немесе 112 нөміріне қоңырау шалу • Жергілікті полиция бөліміне бару Сондай-ақ, өтінішті онлайн түрде: • eGov.kz порталы арқылы • Ішкі істер органдарының ресми интернет-ресурсы арқылы жіберуге болады. Мысал: Түнде көршілер қатты шу шығарып, тыныштықты бұзды. Тұрғын 102 нөміріне хабарласып, полиция шақырды. Полиция келіп, тәртіпті қалпына келтірді. |
|
19 |
Ішкі сауда объектілеріне қандай объектілер жатады? - «Сауда қызметін реттеу туралы» Заңның 13-бабына сәйкес, ішкі сауда объектілеріне: • Сауда объектілері • Қоғамдық тамақтандыру объектілері жатады Сауда объектілерінің түрлері: 1) сауда автоматы – тауарларды сатуға арналған автоматтандырылған құрылғы; 2) жылжымалы сөре – арнайы белгіленген жерде орналасқан оңай салынатын немесе тасымалданатын сауда орны; 3) автодүкен – жабдықталған, жылжымалы сауда орны; 4) шатыр – құрастырмалы құрылымдардан жасалған, арнайы белгіленген жерде орналастырылатын жеңіл тұрғызылатын құрылыс; 5) дүңгіршек – арнайы бөлінген жер учаскесінде орнатылған сауда жабдықтарымен жабдықталған күрделі емес тасымалданатын құрылым; 6) Дүкен – күрделі стационарлық құрылым немесе оның бір бөлігі, сауда, қосалқы, әкімшілік-тұрмысты қүй-жайлармен, сондай-ақ, тауарларды қабылдауға, сақтауға және сатуға дайындауға арналған үй-жайлармен қамтамасыз ету; 7) сауда үйі – белгілі бір аумақта тауарларды сатуға арналған, біртұтас басқарылатын сауда объектілерінің жиынтығы орналасқан, сауда, қосалқы, әкімшілік-тұрмыстық үй-жайлармен қамтамасыз етілген және өз аумағында автокөліктерге арналған тұрақты ұсынатын капиталды стационарлық ғимарат; 8) Сауда нарығы – аумақты шаруашылық тұрғыдан қызмет көрсетуді, басқаруды және күзетуді орталықтандыру функциялары бар, тұрақты негізде істейтін, жергілікті атқарушы органдар айқындаған жер учаскесінде орналасқан, іргелес аумақтан оқшауланған және заңды әрі жеке тұлғалардың тауарларды сатуы (жұмыстарды орындауы, қызметтер көрсетуі) үшін, мерзімі 10 күнге дейінгі орындарды жалдау шартын міндетті түрде жасамай жүзеге асыруға арналған дербес мүліктік кешен. Бұл объектілер тауарларды сату, сақтау, жеткізу және қызмет көрсету үшін қолданылады. Мысал: әсіпкер қалада шағын бизнес ашқысы келеді. Ол екі нұсқаны қарайды: дүңгіршек қою немесе дүкен ашу. Екеуі де ішкі сауда объектілеріне жатады, өйткені олар арқылы тауарлар сатылады. |
|
20 |
Сауда үстеме бағасы деген не? - Қазақстанда дүкендер тауар бағасын өздері белгілейді. Бірақ әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына (ӘМАТ), мысалы: нан, сүт, жарма сияқты өнімдерге арнайы шектеулер бар. Негізгі талаптар: • Сауда үстемесі жеткізуші немесе өндіруші бағасынан 15%-дан аспауы тиіс • Егер бір тауар бірнеше жеткізушіден келсе — үстеме ең төменгі бағаға есептеледі • Егер келісімшартта бұл талап көрсетілмесе — ол жарамсыз деп танылады Бұл шаралар бағаның шамадан тыс өсуіне жол бермей, халыққа қолжетімділікті сақтауға бағытталған. ӘМАТ тізімі ресми түрде бекітілген және ашық қолжетімді. Мысал: Дүкен сүтті жеткізушіден 200 теңгеге сатып алды. Заң бойынша, ол ең көбі 15% қосып сата алады. Яғни: 200 + 30 = 230 теңге. Егер дүкен 260 теңгеге сатса — бұл заң бұзушылық болады. |
|
21 |
Қазақстандық өнімдер дүкендерде көбірек орын алады ма? - Қазақстанда сауда желілері мен базарларда отандық азық-түлік өнімдерін кемінде 30% көлемінде орналастыру талабы бар. Бұл жергілікті өндірушілерді қолдауға және олардың өнімдерін тұтынушыларға қолжетімді етуге бағытталған. Егер сауда орындары мемлекеттен қолдау алса, онда: • азық-түлік тауарлары — 50% дейін • азық-түлік емес тауарлар — кемінде 20% Сонымен қатар, отандық өнімдер «Қазақстанда жасалған» деген белгімен көрсетіледі және көбіне көз деңгейінде, көрнекті жерлерде орналасады. Бұл шаралар отандық өндірісті дамытуға және сатып алушылар үшін өнімдерді айқын көрсетуге көмектеседі. Мысал: Супермаркетте сатып алушы сөрелерді қарап жүр. Ол көз деңгейінде тұрған «Қазақстанда жасалған» белгісі бар сүт өнімдерін байқайды. Бұл өнімдер сөренің үлкен бөлігін алып тұр (шамамен 40–50%). Бұл — мемлекеттік талаптардың орындалып жатқанын көрсетеді. |
|
22 |
Әкімшілік-аумақтық бірліктерге, олардың құрамдас бөліктері және мемлекет меншігіндегі объектілерге атау беру, қайта атау қалай жүргізіледі? - Әкімшілік-аумақтық бірліктер (елді мекендер) және олардың құрамдас бөліктеріне (көше, даңғыл, көпір т.б.) атау беруде ең алдымен жергілікті тұрғындардың пікірі ескеріледі. Сәйкесінше, атау беру, қайта атау тәртібі республикалық "Тарихи тұлғалар", "Дәстүрлі атаулар", "Жер-су атаулары" тізімдері бойынша жүргізіледі. Жергілікті қоғамдастық жиналысының қорытындысына сәйкес өкілді және атқарушы органдардың бірлескен шешімі негізінде облыстық ономастика комиссиясынының қарауына ұсынылады. Ауыл, ауылдық округ, кент, аудандық маңызы бар қала елді мекендері мен құрамдас бөліктері үшін облыстық ономастика комиссиясы, ал облыстық маңызы бар қала көшелеріне республикалық ономастика комиссиясы қорытынды береді. Қазіргі уақытта ономастикалық нысандарға (көше, объект атауы, елді мекен т.б.) жеке тұлғалардың есімдерінен гөрі, дәстүрлі атаулар мен жер-су атауларын қоюға басымдық беріледі. Мемлекет меншігіндегі объектілерге тоқталатын болсақ, оларға атау беру, қайта атау жоғарыда көрсетілген тізімдерге сәйкес, сондай-ақ ұжым қолдауы арқылы жүзеге асады. Мемлекеттік меншіктегі нысандарға атау беру республикалық ономастика комиссиясының қорытындысы негізінде жүзеге асады. |
|
23 |
ҚР-дағы Тіл туралы заңнамасын бұзғаны үшін қандай жауаптылық көзделген? - "Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы" ҚР заңнамасын бұзғаны үшін жауаптылық Әкімшілік-құқық бұзушылық туралы Кодекстің 75,455-баптарына сәйкес жүзеге асырылады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің 75-бабына сәйкес тіл туралы заңның 21-бабында көрсетілген талаптарды сақтамау, ең алдымен ескерту, 1 жыл ішінде қайталанып жасалса айыппұл салуға әкеп соғады. Құқық бұзушылық түрлері: ас мәзірлерінің тек қана орыс немесе басқа да тілдерде рәсімделуі, көрнекі ақпараттар мен деректемелерді тек орыс тілінде ғана орналастыру және теңтүпнұсқалы аударманың сақталмауы, әдеби тіл нормасына сәйкессіздік т.б. ҚР Әкімшілік-құқық бұзушылық туралы Кодекстің 455-бабының 3-тармағына сәйкес жарнама тарату тілдеріне белгіленген талаптарды бұзу айыппұл салуға әкеп соғады. |
|
24 |
Жедел жәрдем қандай жағдайда шақырылады? - Жедел жәрдем – бұл науқастың өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайларда дереу медициналық көмек көрсету қызметі. Қазақстан Республикасында жедел жәрдем қызметі ГОБМП (Гарантталған тегін медициналық көмек) және МӘМС жүйесі аясында тегін көрсетіледі. Жедел жәрдем шақыруға көрсеткіш жағдайлар: Өмірге қауіп төндіретін жағдайлар: - Жүрек-қан тамырларының өткір аурулары: инфаркт, ауыр тахикардия, жүрек тоқтауы; - Миға қан құйылу, инсульт белгілері: бет әлпетінің қисайуы, сөйлеудің бұзылуы, қол-аяқтың әлсіреуі. Жедел тыныс алу жеткіліксіздігі, қатты ентігу, дем алудың қиындауы; - Кенеттен естен тану немесе құсу, әлсіреу, сана жоғалту; Жарақаттар мен уланулар: - Ауыр жарақаттар: сыну, кесілген немесе күйген жарақаттар; - Химиялық, тағамдық немесе дәрі-дәрмекпен улану. Жағдайы шұғыл бақылауды қажет ететін науқастар: - Балаларда жоғары температура кезінде, конвульсиялар, кенеттен нашарлау. - Созылмалы аурулары бар адамдарда (қан қысымы, қант диабеті, эпилепсия, жүрек аурулары) кенет асқыну байқалған кезде. Ауыр психо-эмоциялық немесе әлеуметтік жағдайлар: - Қауіпті өзін-өзі жарақаттау немесе өзін өлтіру әрекеті болған жағдайда. Ауыр психикалық жағдайда науқасқа шұғыл медициналық көмек қажет. Жедел жәрдемді 103 нөміріне хабарласып шақырады. Қоңырау кезінде диспетчер жағдайды сипаттауын сұрайды, медициналық бригада шақырылады. Науқасқа келген мамандар қажетті диагностика, алғашқы көмек көрсетеді және қажет болған жағдайда стационарға жеткізеді. |
|
25 |
Қандай жағдайда дәрігерді үйге шақыруға болады? - Дәрігерді үйге шақыру – бұл науқастың жағдайына байланысты медициналық бақылау мен көмек алу мүмкіндігі, әсіресе, ол емханаға немесе стационарға өздігінен бара алмайтын жағдайда қолданылады. Қазақстан Республикасында бұл қызмет ГОБМП (гарантталған тегін медициналық көмек) және МӘМС жүйесі аясында ұйымдастырылады. Дәрігерді үйге шақыруға көрсеткіш жағдайлар: - қозғала алмау немесе қозғалыс шектеулігі: - Науқас ауруына байланысты өздігінен емханаға бара алмайды (мысалы, ауыр жарақат, инсульттен кейінгі жағдай, мүгедектік, әлсіреу). Жедел медициналық жағдайлар: - Денсаулыққа қауіп төндіретін симптомдар бар кезде (жоғары температура, күшті әлсіздік, ентігу, кенет басталған ауырсыну, жүрек-қан тамыр немесе тыныс алу жүйесі белгілері). Дәрігер науқастың жағдайын бағалап, шұғыл шараларды қолданады немесе стационарға жолдама береді. Созылмалы аурудың асқынуы: - Қант диабеті, гипертония, жүрек немесе бүйрек аурулары сияқты созылмалы патологиялары бар пациенттердің жағдайы нашарлаған кезде. Мұндай науқастарға дәрігер дәрі-дәрмек тағайындайды, жағдайын бақылауға алады. Балалар мен жүкті әйелдер: - Жүктілік кезінде профилактикалық немесе шұғыл тексеру қажет болғанда. - Кішкентай балаларда жоғары температура немесе тыныс алу қиындықтары байқалған кезде. Үйге шақыру тәртібі: - Науқас немесе оның заңды өкілі емхананың тіркеу бөліміне хабарласып, дәрігерді шақыру туралы өтініш береді. Өтініш тіркеледі және учаскелік дәрігер науқастың жағдайын бағалап, келген уақытта қажетті медициналық қызмет көрсетеді. |
|
26 |
Медициналық ұйымға (емханаға) қалай бекітілуге болады? - Көрсетілетін қызметті тұрғылықты жері өзгерген жағдайда (көшіп – қону), бекітілімнің медициналық ұйымын (жылына 2 мәрте еркін бекітілуге болады), бекіту науқаны кезінде 1 қыркүйектен 1 қарашаға дейін (бекіту келесі жылдың қаңтарынан бастап күшіне енеді) пайдалануға болады. ҚР ДСМ 2020 жылғы 13 қарашадағы № 194 бұйрығымен бекітілген медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарына жеке тұлғаларды бекіту қағидаларының 25-тармағына сәйкес мемлекеттік көрсетілетін қызмет «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы – 1 жұмыс күні көрсетіледі (пациент жұмыс уақыты аяқталғаннан кейін, демалыс және мереке күндері жүгінген кезде Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес күндер өтініштерді қабылдау және Мемлекеттік қызмет көрсету нәтижелерін беру келесі жұмыс күні жүзеге асырылады). Портал арқылы сіз қызметті бірнеше тәсілмен ала аласыз: ЭЦҚ көмегімен: - Порталда авторизациядан өтіңіз немесе тіркеліңіз; - «Онлайн сұратым» батырмасын басыңыз; - Сұранымның ашық жолдарын толтыру; - Өтінімге электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) көмегімен қол қойыңыз; - Жеке кабинетте («Қызметтерді алу тарихы» бөлімінде) көрсетілген уақыт ішінде келіп түсетін сіздің өтініміңізді өңдеу туралы хабарламамен танысыңыз. Портал жөндеу жұмыстарын жүргізуге байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда, тәулік бойы жұмыс істейді. |
|
27 |
Қала аумағын көгалдандыру бойынша ұсыныс қалай беріледі? - 1. Ұсыныс дайындау. Ұсыныста мыналар көрсетіледі: • көгалдандыру қажет нақты аумақ (көше, аула, саябақ, бос жер); • қандай жұмыстар қажет (ағаш отырғызу, гүлзар, газон, суару жүйесі т.б.); • не үшін қажет екені (шаң, ыстық, қауіпсіздік, көрік беру); • өтініш берушінің аты-жөні, байланыс деректері. 2. Ұсынысты мына мекемелердің біріне беруге болады: • қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөліміне • әкімдікке (жеке немесе ұжымдық өтініш ретінде) • 109 iKomek арқылы (ауызша немесе онлайн өтініш) • «e-Өтініш» АЖ арқылы (электронды өтініш). 3. Ұжымдық ұсыныс тиімді, өйткені, егер ұсынысқа бірнеше тұрғын қол қойса, қаралу ықтималдығы жоғары болады. 4. Егер ірі көгалдандыру жобасы болса (сквер, аллея, демалыс аймағы): • арнайы жоба ретінде ұсынылады; • тұрғындар дауыс береді; • бюджеттен қаржы бөлінуі мүмкін. 5. Мемлекеттік орган ұсынысты қарап, заң бойынша 15–30 жұмыс күні ішінде ресми жауап береді. Мысал: Атырау қаласының тұрғындары өз ауласында көгалдандырудың жеткіліксіз екенін байқайды: ағаштар аз, жазда шаң көп, көлеңке жоқ. Тұрғындар бірігіп, ұжымдық ұсыныс дайындайды. Ұсыныста: • нақты аумақ (аула мекенжайы); • ағаш отырғызу және газон жасау қажеттілігі; • себебі (шаңды азайту, көлеңке жасау) көрсетіледі. Олар өтінішті «e-Өтініш» жүйесі арқылы әкімдікке жолдайды және оған бірнеше тұрғын қол қояды. Нәтижесінде: • ұсыныс қаралып, аумақ тексеріледі; • көгалдандыру жоспарына енгізіледі; • келесі маусымда ағаш отырғызу жұмыстары жүргізіледі. |
|
28 |
Қаладағы мәдени іс-шаралар туралы ақпаратты қайдан білуге болады? - Қаладағы мәдени іс-шаралар туралы ақпарат бірнеше ресми және жедел ақпарат көздері арқылы таратылады. Әрқайсысының өз ерекшелігі бар: 1. Ресми сайттар (негізгі және сенімді ақпарат) • Әкімдіктің ресми сайтында іс-шаралардың жоспары, уақыты, орны нақты көрсетіледі; • Бұл – ең сенімді және ресми ақпарат көзі; • Әдетте алдын ала жоспарланған іс-шаралар осы жерде жарияланады. Қашан қолдану керек: нақты күн мен орынды білу үшін. 2. Әлеуметтік желілер (жедел ақпарат) • Instagram, Facebook, TikTok парақшаларында: o анонстар; o өзгерістер; o тікелей эфирлер жарияланады; • Ақпарат жылдам жаңарып отырады, бірақ кейде қысқаша беріледі. Қашан қолдану керек: соңғы жаңалықтарды тез білу үшін. 3. Мобильді қосымшалар мен сервистер • Кейбір жағдайларда хабарламалар push немесе SMS арқылы келеді (мысалы, eGov, 1414); • Бұл тәсіл маңызды немесе ауқымды іс-шаралар кезінде қолданылады. Қашан қолдану керек: автоматты хабарлама алу үшін Мысал: Азамат А. Атырау қаласында өтетін музыкалық фестиваль туралы білгісі келеді. • Ол ресми сайтқа кіріп, фестивальдің күні, уақыты, орны және билет алу жолдарын қарады. • Instagram парақшасын тексеріп, бағдарламадағы өзгерістер мен қосымша мастер-класстар туралы білді. • Push-хабарламаларды қосқандықтан, маңызды ақпарат смартфонына келді. Нәтиже: А. іс-шараға алдын ала дайындалып, жаңартылған ақпаратты уақытында алды. |
|
29 |
Аулаға жаяу жүргінші жолын салу мүмкін бе? -Аулаға жаяу жүргінші жолын салу мәселесі бекітілген жоспарлар мен бюджетке сәйкес қаралады. Егер аула ортақ пайдалану аумағы болса – жергілікті әкімдік арқылы шешіледі. Егер жер кондоминиумға (үйге) тиесілі болса – тұрғындардың келісімі міндетті. Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 шілдедегі №242 «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылдысы және құрылыс қызметі туралы» Заңының 60 бабының 1 тармағына сәйкес Обьектілердің және олардың кешендерінің құрылысы «реконструакциялау, қалпына келтіру, кеңейту, технкалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, күрделі жөндеу) белгіленген тәртіппен бекітілген егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларына, елді мекеннің бас жоспары негізінде орындалған құрылыс салу жобасына сәйкес әзірленген жобалау (жобалық сметалық) құжаттамасы бойынша жүзеге асырылады. Мамандар аумақты қарап, инженерлік желілерге кедергі жоқ екенін тексереді және жоба жасайды. Рұқсат берілген соң мердігер ұйым жолды салады. |
|
30 |
Көпқабатты тұрғын үйге қызмет көрсететін ұйымды қалай білуге болады? - 1. Үйге қызмет көрсететін ұйым туралы ақпаратты ПИК/МИБ-тен немесе қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімінен алуға болады. Атырау қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі тұрғын үй секторына жауапты жергілікті орган болып табылады. Мұнда сұрау салып, сіздің үйіңіздің қай басқарушы компанияға немесе қызмет көрсетуші ұйымға жататынын білуге болады. Мекенжайы: Атырау қ., Азаттық даңғылы, 101а немесе телефон арқылы байланысуға болады. 2. Коммуналдық қызмет көрсетуші мекемелерден: Коммуналды қызметтерді әр түрлі ұйымдар көрсетеді, мысалы: • сумен жабдықтау мен кәріз жүйесі – «Атырау облысы Су Арнасы» КМК • жылумен жабдықтау – «Атырау жылу электр орталығы» АҚ • газ қызметтері – «Атыраугазинвест» ЖШС және т.б. • Бұл ұйымдармен байланысып, өз үйіңізге қандай қызмет көрсетіліп жатқанын білуге болады. 3. Онлайн портал - onaykyzmet.kz арқылы: Атырауда коммуналдық қызметтерге қосылу және келісімшарт жасау үшін арнайы онлайн портал бар - www.onaykyzmet.kz. Бұл сайт арқылы сумен, газбен, жылумен және басқа қызметтер бойынша келісімшарттарды және сервистік ақпаратты анықтауға болады. 4. Кіреберістегі хабарландырулар мен төлем қағаздары арқылы: Өзіңіз тұратын үйдің кіреберісінде (лифт қабырғасында немесе хабарландыру тақтасында) басқарушы компанияның аты, телефоны көрсетіледі. Сондай-ақ, коммуналдық төлем түбіртегінде келісімшарт жасаған ұйымның атауы жазылады. |
