Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабы – азаматтардың еңбек саласындағы негізгі құқықтары мен бостандықтарын айқындайтын маңызды баптардың бірі. Аталған бапта адамның еңбек етуге деген табиғи құқығы, оның әлеуметтік қорғалуы және демалу мүмкіндігі жан-жақты қарастырылған. Бұл норма еңбек қатынастарын реттеуде мемлекеттің адам мүддесін бірінші орынға қоятынын көрсетеді.
Бірінші тармақта әрбір адамның еңбек етуге, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға құқығы бекітілген. Бұл – жеке тұлғаның еркін дамуына, қабілеті мен қызығушылығына сай жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мәжбүрлі еңбекке қатаң түрде тыйым салынуы – адам құқықтарының сақталуының айқын көрінісі. Тек сот шешімімен, төтенше немесе соғыс жағдайында ғана мұндай еңбекке жол берілуі заң үстемдігінің бар екенін дәлелдейді.
Екінші тармақта мемлекет азаматтарға қауіпсіз әрі гигиеналық талаптарға сай еңбек жағдайын қамтамасыз етуге кепілдік береді. Бұл – жұмыс берушілердің еңбек қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарауын талап етеді. Сонымен қатар, еңбегі үшін кемсітусіз, әділ сыйақы алу құқығы әлеуметтік теңдікті сақтауға бағытталған. Әлеуметтік қорғалуға кепілдік берілуі азаматтардың еңбек барысында да, еңбекке қабілетсіз жағдайында да мемлекеттің қолдауына ие болатынын көрсетеді.
Үшінші тармақта жеке және ұжымдық еңбек дауларын заңда белгіленген тәртіппен шешу құқығы қарастырылған. Бұл жұмыс беруші мен жұмысшы арасындағы келіспеушіліктерді бейбіт әрі әділ жолмен реттеуге мүмкіндік береді. Мұндай құқықтың болуы еңбек қатынастарындағы тұрақтылық пен әділеттілікті қамтамасыз етеді.
Төртінші тармақ адамның тынығу құқығын нақтылайды. Жұмыс уақытының ұзақтығының шектелуі, демалыс және мереке күндерінің белгіленуі, сондай-ақ ақы төленетін демалыстың болуы – адамның денсаулығын сақтау мен өмір сапасын арттыруға бағытталған маңызды кепілдіктер. Демалыс – еңбек өнімділігін арттыратын және адамның физикалық әрі психологиялық жағдайын қалпына келтіретін қажетті шарт.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабы еңбек ету құқығын ғана емес, сонымен қатар адамның қадір-қасиетін, әлеуметтік әділеттілікті және өмір сапасын қорғауға бағытталған. Бұл бап азаматтар мен мемлекет арасындағы өзара жауапкершілікті айқындап, құқықтық және әлеуметтік мемлекет құрудың берік негізі болып табылады.
Айгүл АДИЛОВА,
Зинеден ауылдық округінің әкімі
