«Turkistan» газетіне берген «Қазақстан жаңғырудың жаңа кезеңіне қадам басты» атты сұхбатын Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың мұқият оқып шықтым. Бұл жолы мәтіннен дағдылы ресми есепті емес, уақыттың өзінен туған алаңдаушылықты, қоғамға қойылған нақты талапты аңғардым. Сұхбат асықпай оқуды, әр сөйлеміне ой жүгіртуді қажет етеді. Себебі мұнда жеңіл қабылданатын сөз жоқ.
Президент әңгімені баспасөзден бастайды. Бұл – кездейсоқ таңдау емес. Әлеуметтік желі үстемдік еткен кезеңде мерзімді басылымның ой тәрбиелеудегі рөлін ашық айтуы – қоғамға жасалған ескерту секілді. Адам санасының таяздап бара жатқаны, ересек жаста бола тұра ой-өрістің бала деңгейінде қалып қоюы туралы пікір – көптің ішінен айтылмай жүрген, бірақ бәріміз көріп жүрген шындық. Бұл сөздер тек оқырманға емес, журналистерге де бағытталған. Ақпаратты жеткізу емес, ой қалыптастыру – басты міндет екенін тағы бір мәрте еске салғандай.
Өткен жылдың қорытындыларына келгенде де Президенттің ұстанымы айқын. Экономикалық өсім бар. Көрсеткіштер жоғары. Бірақ инфляция халықтың тұрмысында сезілмей жатқан еңбектің бәрін жоққа шығарып отыр. Мұнда өзін-өзі мақтау жоқ, өзіне де, Үкіметке де қойылған талап бар. «Тоқмейілсуге болмайды» деген ой сұхбат бойы үздіксіз сезіледі.
Салық реформасына қатысты жауапты да жеңіл қабылдау мүмкін емес. Президент бұл мәселені жұбатумен емес, жауапкершілікпен байланыстырады. Салықты мемлекет пен қоғам арасындағы келісім ретінде қарастыру – сананы өзгертуді талап ететін көзқарас. Бұл жерде кінәні бір тарапқа аудару жоқ. Әр азаматтың ел алдындағы үлесі нақты айтылған.
Сұхбаттың жалпы мазмұны бір нәрсені анық аңғартады: Қазақстан жаңғыруды заңдар мен бағдарламалар арқылы ғана емес, қоғамдық сана арқылы жүзеге асырмақ. Әділдік, тәртіп, еңбек – бұл жолы ұран емес, талап ретінде қойылған. Жаһандық тұрақсыздықты алға тартып, жауапкершіліктен қашу жоқ. Керісінше, ішкі тәртіп пен өз-өзіне талап күшейе түсуі тиіс деген ой басым.
Бұл сұхбаттан кейін «мемлекет не істейді?» деген сұрақ екінші қатарға ығысады. Оның орнына «мен өз орнымда не істеп жүрмін?» деген ой алға шығады.
Сондықтан бұл – жай ғана сұхбат емес. Бұл – қоғамға қойылған айқын талап, әр азаматқа арналған үндеу.
Иә, қоғамдық жаңғыру дегеніміз – ең алдымен әр адамның өз орнын, өз жауапкершілігін қайта таразылауы. Айтылған ойлардан бір нәрсе анық сезіледі: өзгеріс сырттан келмейді, ол қоғамның ішінен басталуы тиіс. Заң да, реформа да санамен ұштаспаса, өз нәтижесін бермейді.
Мемлекет бағыт көрсете алады, талап қоя алады. Бірақ сол талапты орындау күнделікті әрекетке айналмаса, жаңғыру аты ғана қалады. Сондықтан бұл мәтін оқырманды бақылаушы күйінен шығарып, ойлы қатысушы деңгейіне көтереді.
Қоғамдық жаңғыру дәл осындай сәттерде басталады: әркім өзінен «мен не істеп жүрмін?» деп сұрағанда.
Ринат ЕСҚАЛИ
Исатай аудандық ішкі саясат және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы
