Судың болмауы адам өмірін мүмкін емес етеді. Адам ағзасының 70 пайыздан астамы судан тұратынының өзі оның сапасы денсаулығымызбен тікелей байланысты екенін айқын көрсетеді. Ауыз су деп иісі, дәмі, мөлдірлігі және химиялық құрамы бойынша адамға қауіпсіз табиғи суды айтады.
Суға деген қажеттілік тек ішумен шектелмейді. Үлкен көлемдегі су санитарлық-тұрмыстық мақсаттарда: жеке гигиенаға, тағам дайындауға және тұрғын үйлердің тазалығын сақтауға пайдаланылады.
Халық денсаулығы тұтынылатын судың сапасына тікелей тәуелді болғандықтан, мемлекет қатаң санитариялық нормалар белгілейді. Бұл талаптар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2023 жылғы 20 ақпандағы №26 бұйрығымен бекітілген «Шаруашылық-ауыз су мақсатындағы су көздеріне, су алу орындарына, шаруашылық-ауыз сумен жабдықтауға және мәдени-тұрмыстық су пайдалану орындарына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар және су объектілерінің қауіпсіздігі» құжатымен реттеледі.
Нормативтерге сәйкес судың органолептикалық қасиеттері (иісі мен дәмі) 2 баллдан, ал лайлылығы 2 мг/л-ден аспауы тиіс. Су қаттылығына (кальций мен магний тұздарының мөлшеріне) ерекше көңіл бөлінеді, ол 7–100 ммоль аралығында болуы қажет. Бұл элементтердің мөлшері аз, тым жұмсақ су сүйек тінінің беріктігіне кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан су тек қауіпсіз ғана емес, физиологиялық тұрғыдан да толыққанды болуы тиіс.
Табиғи немесе тазарту үдерісінде қосылатын барлық заттардың концентрациясы қатаң түрде регламенттеледі. Судың химиялық және микробиологиялық құрамы су құбыры жүйелерінде тұрақты зертханалық бақылау арқылы қадағаланады.
Эпидемиологиялық тұрғыдан ауыз су ауру тудыратын микроорганизмдерден таза болуы керек. Бұл талаптың бұзылуы, сондай-ақ құрамы нормативтерге сай келмейтін суды тұтыну, сұйықтықты жеткіліксіз ішу және жеке гигиена ережелерін сақтамау инфекциялық аурулардың таралуына жағдай жасайды.
Сонымен қатар техникалық мәселелер де айтарлықтай қауіп төндіреді: тазарту құрылыстарының тиімсіз жұмысы, су құбыры желілерінің тозуы, құбырлардағы апаттар. Бұл факторлардың барлығы суды тазалау бойынша атқарылған жұмыстардың нәтижесін жоққа шығарып, тұтынушыға жеткенге дейін судың сапасын төмендетуі мүмкін.
Қорытындылай келе, қауіпсіз ауыз су негізгі талаптарға сай болуы тиіс: ол эпидемиологиялық тұрғыдан қауіпсіз, химиялық жағынан зиянсыз және жағымды органолептикалық қасиеттерге ие болуы қажет.
Искакова Айгүл Сабырқызы
Атырау облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары
